Tuba Romana
De ontdekking van een Romeins muziekinstrument in Harelbeke
Tijdens een grootschalige archeologische opgraving in 2019 aan de Kollegelaan in Harelbeke werd een uitzonderlijk rijke Gallo-Romeinse site blootgelegd. Er werden onder meer 18 waterputten, tientallen gebouwstructuren en duizenden sporen geregistreerd. De waterputten leverden een grote variatie aan vondsten op, zoals munten, werktuigen, sieraden en gebruiksvoorwerpen. De meest opmerkelijke ontdekking was echter een bronzen muziekinstrument: een Romeinse tuba (rechte trompet), een unieke vondst in Vlaanderen.
Aanvankelijk werden de fragmenten foutief geïnterpreteerd als onderdelen van een cornu (een gebogen trompet). Pas in 2025, na analyse door internationale specialisten, werd vastgesteld dat het om delen van een rechte tuba ging. Het instrument bestond uit verschillende demonteerbare segmenten, waaronder een trechtervormige beker en een koppelstuk. Deze modulaire opbouw maakte transport, onderhoud en herstelling eenvoudiger. De tuba produceerde enkel natuurtonen en werd bespeeld door variatie in ademdruk en lipspanning.
De vondst situeert zich binnen een belangrijke Romeinse nederzetting in Harelbeke, die vermoedelijk ontstond rond een heiligdom. Deze nederzetting kende een bloeiperiode tussen ca. 90 en 250 n.C., met duidelijke sporen van economische activiteit, infrastructuur en bewoning. De aanwezigheid van votiefgaven en beeldjes wijst op een actieve religieuze cultus, mogelijk rond een vruchtbaarheidsgodin. De rijkdom aan vondsten suggereert dat Harelbeke een centrale plaats was, mogelijk met een statuut vergelijkbaar met een vicus.
Romeinse tubae hadden een veelzijdige functie. In het leger dienden ze als signaalinstrumenten om bevelen over te brengen tijdens gevechten, marsen en dagelijkse routines. Daarnaast werden ze gebruikt bij ceremoniële gelegenheden zoals triomftochten, religieuze processies, gladiatorenspelen en begrafenissen. De tuba had dus niet alleen een praktische, maar ook een sterke symbolische waarde als uitdrukking van macht, orde en autoriteit.
Archeologisch zijn volledige tubae uiterst zeldzaam; slechts enkele exemplaren zijn bekend in Europa. De vondst in Harelbeke is daarom van groot wetenschappelijk belang. Bovendien wijst de nabijheid van een heiligdom erop dat dit instrument mogelijk een religieuze of ceremoniële functie had, en niet uitsluitend militair was. Gelijkaardige vondsten in andere regio’s versterken deze hypothese.
Tot slot benadrukt deze ontdekking het belang van een kritische en interdisciplinaire aanpak in de archeologie. De eerdere misinterpretatie toont aan hoe complex de reconstructie van fragmentarische vondsten kan zijn. Dankzij samenwerking tussen archeologen en specialisten kon de tuba correct worden geïdentificeerd. De Harelbeekse tuba vormt vandaag een waardevol referentiepunt voor het onderzoek naar Romeinse muziekinstrumenten en draagt bij aan een beter inzicht in de culturele en symbolische wereld van de Romeinse samenleving in onze regio.
Bronnen:
origineel artikel geschreven door Johan Deschieter en Kirsten Note
info: De Leiegouw
